OLASI HATA TRLER ve ETKLER ANALZ (FMEA)

OLASI HATA TRLER ve ETKLER ANALZ (FMEA)

(Failure Mode and Effects Analysis)

Web Site : www.mehmetsahin.biz     /     Hazrlayan : Mak.Mh. Mehmet ahin

 

Hata Tr ve Etkileri Analizi (FMEA) , ABD ordusunda gelitirilmitir. Sistem ve donatm hatalarnn etkilerinin belirlenmesi iin gvenilir bir deerlendirme teknii olarak kullanlmtr.

FMEA metodu genellikle paralarn ve ekipmanlarn analizine odaklanr. FMEA analizi yardmyla olas zarar meydana getirecek durumlar nceden sezilerek nlemler gelitirilir ve bylece olas zararlarn art olasl giderilir.

 

Yaplacak olan bir FMEA teknii uygulamas aada zetlenmi olan fonksiyonlarn gerekletirilmesini salar;

1.Proses ya da hizmette hatalarn oluturaca en kk bir zararn bile oluumunun engellenmesini salamak iin hata trlerini sistematik olarak gzden geirir.
2. Proses ya da hizmeti ya da bunlarn fonksiyonelliini etkileyebilecek her trl hatay ve bu hatann etkilerini tanmlar.
3. Tanmlanan bu hatalardan hangilerinin proses ya da hizmet operasyonlarnda daha kritik etkilerinin olduunu belirler, bu yzden meydana gelebilecek en byk hasar ve hangi hata trnn bu hasar retebileceini tanmlar.
4. Montaj, montaj ncesinde, proseste hatalarn oluum olasln ve bunun nereden kaynaklanabileceini (dizayn, operasyon, vb.) belirler.
5. Diger kaynaklardan elde edilmesi mmkn olmayan hata oranlarn ve trlerini tanmlayarak gerekli muayene programlarnn kurulmasn salar.
6
. Gvenilirliin deneysel olarak test edilebilmesi iin gerekli muayene programlarnn kurulmasn salar.
7. Bir rn iin deiikliklerin olabilecek etkilerini tanmlar.
8. Yksek riskli bileenlerin nasl gvenilir hale getirilebilecegini tanmlar.
9. Montaj hatalarnn olabilecek kt etkisinin nasl giderilebileceini tanmlar.

 

Bir FMEA almas 9 aamada gerekletirilir.

1. FMEA amalar ve dzeylerinin belirlenmesi iin FMEA planlamas.
2. FMEA nn gerekletirilmesi iin zel prosedrlerin, temel kurallarn ve kriterlerin tanmlanmas.
3. Fonksiyonlara, etkileim alanlarna, faaliyet aamalarna, faaliyet trlerine ve evreye gre sistemin analizi.
4. Proseslerin, karlkl balantlarn ve bamllklarn gsterilmesi iin hata aac emalarnn, grev ve gvenilirlik emalarnn oluturulmas ; analizi.
5. Potansiyel hata trlerinin tanmlanmas.
6. Hata trlerinin ve etkilerinin deerlendirilmesi ve snflandrlmas.
7. Hatalar nleyecek ve kontrol edecek nlemlerin tanmlanmas.
8. nerilen nlemlerin etkilerinin deerlendirilmesi.
9. Sonularn belgelendirilmesi.

 

Hata Tr ve Etkileri Analizi uygulamasnn amalarn sralamak gerekirse ;

1 -  Her hatann nedenlerini ve etkenlerini belirlemek,

2 -  Potansiyel hatalar tanmlamak,

3 - Olaslk, iddet ve saptanabilirlie bal olarak hatalarn nceliini ortaya karmak,

4 -  Sorunlarn izlenmesini ve dzeltici faaliyetlerin yaplmasn salamak.

 

1.FMEA ETLER
FMEA temel olarak 4 e ayrlr.
1 - Sistem FMEA
2 - Tasarm FMEA
3 - Proses FMEA
4 - Servis FMEA
 
1.1. SSTEM FMEA: Tasarm ve kavramlarn n aamalarnda sistem ve alt sistemleri analiz ederek, sistem eksiklerinden doan sistem fonksiyonlar arasndaki potansiyel hata trlerini belirlemeye odaklanr. Sistem FMEA nn faydalar unlardr:
1 - Potansiyel problemlerin bulunabilecei alanlar daralr,
2 - Sistem seviyesindeki Tehis prosedrleri iin bir temel oluturulmasna yardmc olur,
3 - Fazlalklarn tespit edilmesine tardm eder,
4 - Optimum sistem tasarm alternatiflerinin seilmesinde yol gsterir.
 
1.2. TASARIM FMEA: Tasarm hatalarndan doan hata trlerine ynelik olarak retime balamadan nce rnlerin analiz edilmesinde kullanlr. Tasarm FMEA snn tamamlanm olarak kabul edilebilmesi,ancak retim iin onay ve bir balang tarihinin verilmesi ile olabilir.

Tasarm FMEA nn faydalar unlardr:
1- Tasarm gelitirme faaliyetleriyle ilgili nceliklerin belirlenmesi,
2 - rn hatalarnn, rn tasarm aamasnda iken belirlenmesini salamas,
3 - Potansiyel gvenlik konularnn belirlenerek ortadan kaldrlmasna yardm etmesi,
4 - nemli ve kritik zelliklerin belirlenmesine yardm etmesi,
5 - rnlerle ilgili tasarm ve dorulamalarn testi srasnda kullanlabilecek bilgilerin salanmas.  

1.3. PROSES  FMEA: Bu analiz retim veya montaj prosesindeki eksiklerden doabilecek hata trlerini ortadan kaldrmak ve retim ve montaj prosesini analiz etmek amacna hizmet etmektedir. Proses FMEA snn tamamlanm olarak kabul edilebilmesi iin btn operasyonlarn belirlenerek deerlendirilmesi ve kontrol planlarnda ise kritik olan baz nemli zelliklerin oluturulmasyla mmkn olabilir.

Proses FMEA nn faydalar unlardr:
1 -  retim veya montaj prosesinin analizine yardmc olmas ve dzeltici faaliyetlerin nceliklerini belirlemesi,

2 -  Kritik veya nemli olan zellikleri tespit etmede ve kontrol plan oluturmada yardmc olmas,

3 -  Proses aamasnda ortaya kacak hatalar belirlemesi ve dzeltici faaliyetlerle ilgili plan sunmas.

Bu tekniin uygulanmasyla potansiyel kritik veya nemli zelliklerin bir listesi hazrlanarak, bunlara ynelik ngrlen potansiyel faaliyetlerin listesi yaplr. Potansiyel hata trlerinin risk ncelik says ile belirlenen listesi zerinde, bu hata trlerinin sebeplerini ortadan kaldracak, ortaya kan hatalar azaltacak ve katsays yardmyla proses yeterliliinin gelitirilemedii durumlarda, hata nedenlerinin ve belirlenmesinin etkinliini arttracak potansiyel bir liste oluturulur.

Proses FMEA Uygulama Admlarn sralamak gerekirse :

 

1. rn ve prosesin belirlenerek, alma ekibinin kurulmas. Analize ncelikle, FMEA Deerlendirme Formunun (ASV Form No : P.TM.720.01 / F12) doldurulmasyla balanr.
alma ekibi genellikle sorumlu ve deneyimli kiilerden seilen ile yedi kiiden kurulur. ncelikle Proses Sorumlusu seilir.Proses Sorumlusu ncelikle, Ak Diyagramlar, Emri,Operasyon Onay ve Kontrol Formlar,Operasyon Talimatlar ve Kontrol Kartlar, Kontrol Plan ve dier mteri istekleri olan dkmanlarn tamamlanmasyla urar.

2. rn ve prosesin belirlenmesi aamasnda nce proses aamalar ve fonksiyonlar belirlenerek, her bir parann fonksiyonunun ve bu fonksiyonu yerine getirecek zelliklerin tanmlanmasna allr. Bu amala hazrlanan Ak Diyagram almay ynlendirir.

3. Hata trlerinin tespitinde birtakm olaslklardan yararlanlmaya allr. Acaba mteri hangi hata ve uygunsuzluklar  kabul etmeyip REDDEDEBLR.Para operasyonda niin RED edilebilir veya bu para veya proses istenilen zellikleri karlamada nasl bir hata ile karlaabilir.


4. Hata etkilerinin tespit edilmesi. Mteri bir sonraki operasyon ise, operasyon performans ynnden sonular; uymama, birletirilememe, taklamama, karlamama ; montaj ekipmanlarn veya dier paralar  hasara uratma ihtimali ynnden belirlenmeye allr. Ayrca dk performans, almama, kt grnm, kesintili alma,  kt koku ynnden hatann sonularn mteriler tarafndan deerlendirilmelidir.

5. Hatalarn olas sebeplerinin tespiti. Her proses iin hata trne neden olabilecek sebepler sralanarak, dzeltilebilir veya kontrol edilebilir proses parametreleri cinsinden tanmlanmaldr.

6. Kontrol nlemlerinin tanmlanmas. Bunlar kmas muhtemel hatay belirleyen veya hata trnn ortaya kmasn nleyen ilemlerdir. Bu kontroller genellikle statistiksel Proses Kontrol (SPC) proses sonras muayene ve testler ve mastar kontrol eklinde yaplabilir. Proses kontrol ncelikle hatann olumasn nlemeyi, hata sebebini bularak dzeltici faaliyeti balatmay ve hata trn ortaya koymay planlamaktadr.

1.4. SERVS FMEA: Mteriye servis henz ulamadan analiz edilmesinde yardmc olur. Bu analizin uygulanmasyla; gelitirme faaliyetleri arasnda nceliklendirme yaplmas ve deiiklik iin aklamalarn kaydedilmesi salanr. aknn, sistem ve proses analizinin etkin bir ekilde yaplmasnda, iteki hatalarn ve kritik nemli islerin belirlenmesinde ve kontrol planlarnn oluturulmasnda yol gstermesi gibi avantajlar salar.

 

2.FMEA ALIMASINDA KULLANILAN TERM ve KISALTMALAR

S (Severity - iddet) : Hata etkilerinin mteriye yansyan iddetini ve ideetin nemini deerlendirir. iddetin deerlendirmesi 1 ile 10 arasnda yaplr.Gemi dnem tecrbelerine dayanlarak ve FMEA Derecelendirme Tablosuna (ASV Form No : P.TM720.01 / F17 ) gre belirlenir.

S 6 : Standart Karakteristik (ASV Uygulamas)

8 S < 6 : nemli Karakteristik (ASV Uygulamas)

S > 8 : Kritik Karakteristik (FMEA El Kitab)

Bir FMEA almasnda eer S > 8 ise RS deerine baklmakszn acil nlemler alnmas iin “Dzeltici / nleyici Faaliyet” almas veya “8D ” almas balatr. 

 

P (Probality – Olaslk) : Belirlenen  hata trnn ne kadar sklkta veya bu hataya ka parada bir rastlanabileceinin gstergesidir. Olaslk deerlendirmesi 1 den 10 a kadar yaplr. Gemi dnem tecrbelerine dayanlarak ve FMEA Derecelendirme Tablosuna (ASV Form No : P.720.01 / F17 ) gre belirlenir.

P 6 : Standart Karakteristik (ASV Uygulamas)

8 P < 6 : nemli Karakteristik (ASV Uygulamas)

P > 8 : Kritik Karakteristik(ASV Uygulamas)

 

D (Detectability – Kefedilme) : Parann mteriye sevkedilmeden kontroller srasnda mevcut hatann herhangibir noktada tespit edilme orannn zorluk derecesidir. 1 den 10 a kadar deerlendirilir. Gemi dnem tecrbelerine dayanlarak ve FMEA Derecelendirme Tablosuna  (ASV Form No : P.TM.720.01 / F17 ) gre belirlenir.

D 6 : Standart Karakteristik (ASV Uygulamas)

8 D < 6 : nemli Karakteristik (ASV Uygulamas)

D > 8 : Kritik Karakteristik (ASV Uygulamas)

 

RS (Risk Priority Number - Risk ncelik Says) : Prosesde ki hatalarn nem derecelerini belirlemek iin kullanlr.RS Deeri en byk olan hata en nemli ve en hzl zlmesi gereken hatadr.

”RS=SxPxD” hesaplamasyla tespit edilir.

FMEA sonras RS deeri ,FMEA ncesi RS deerinden kk olmaldr.(FMEA El Kitab)

Eer FMEA sonrasnda;

 RS 80 : Standart Karakteristik (ASV Uygulamas)

80 < RS 100 : nemli Karakteristik (ASV Uygulamas)

RS> 100 : Kritik Karakteristik (ASV Uygulamas)

 

Karakteristik Aklamas ve Reaksiyon Plan

Kritik Karakteristikler (C/C) : ngrlen en kk bir deiikliin bile rn gvenliini, saln ve gvenliini, ya da hkmet ynetmeliklerine uyumu belirgin bir ekilde etkileyebilecei bir rn karakteristiidir.

(%100 Kontrol yntemine sahip olmas gereklidir.-FMEA El Kitab)


nemli Karakteristikler (S/C) : ngrlen en kk bir deiikliin bile bir rnn uyumu, ilevi, montaj ya da grn gibi zellikleri konusundaki mteri memnuniyetini belirgin ekilde etkileyebilmesinin muhtemel olduu bir rn karakteristiidir.

(%100 Kontrol yntemine sahip olmas gereklidir.-      ASV Uygulamas)


Standart Karakteristikler : ngrlen en kk bir deiikliin bile bir rnn gvenliini salk ve gvenliini, uyumu ve ilevini, hkmet ynetmelikleri ya da mteri memnuniyetine uygunluunu etkilemesinin muhtemel olmad bir rn karakteristiidir.

Geri dn   |   Ana sayfa